دربار ، حقوق‌بگيران و اطرافيان آنها ارتزاق مىكنند بنابراين همه در جميع احوال از دربار تبعيت دارند ؛ به همين دليل هيچ‌كس قبل از دهم ژوئن « 33 » به ييلاق نمىرود ، زيرا تا آن موقع شاه از هواى خنك حوضخانه كه قبلا ذكر آن را كرديم لذت مىبرد يا به علت ناتمام بودن تعمير ساختمانها كه ديگر در حكم قاعده درآمده است ، تازه در اين موقع هوس تغيير منزل مىكند . اما آنگاه ، حد اقل يك ثلث سكنه ، يك‌باره شهر را خالى مىكنند . اموال منقول ، فرش ، چادر ، زنها ، بچه‌ها ، خدمه ، خوراكى ، ظروف ، همه درهم و برهم بر پشت قاطرها و شترها حمل مىشود ؛ طول قطار مسافران اغلب به بيش از يك ميل مىرسد . بايد ناظر چنين مهاجرتى بود تا بتوان تصورى از شلوغى و درهم برهمى در ذهن مجسم كرد . در هنگام اين تغيير و تبديل ناگهان احتياج به حيوان باركش به صورت فوق‌العاده‌اى فزونى مىگيرد ، تمام شتربانان و قاطرچيهاى غريبه كه بچنگ بيفتند و حتى رؤساى قافله اغلب بدون پرداخت دينارى به كار اسباب‌كشى گرفته مىشوند ؛ حيوانهاى آنها را بيش از اندازهء معقول بار مىكنند و حتى به آنها به اندازهء كافى عليق هم نمىدهند . به همين دليل اينها مىكوشند پيش از موقع از شهر بگريزند ؛ حيوانات خود را در خرابه‌ها مخفى مىكنند ، يا آنها را به كوههاى مرتفع مىبرند تا اينكه خطر گذشته باشد . اما حيوانات باركش به سهولت بيشتر در اختيار سفارتخانه‌هاى اروپائى قرار مىگيرند ، علت هم آنست كه آنها هرگز به دنبال خدمت بىمزد نيستند . بديهى است كه اغلب كارمندان و ساير سكنهء شهر به دور دهكدهء سلطنتى نياوران جمع مىشوند . به همين دليل در مدتى كوتاه در اينجا ، هم هوا و هم آب چنان آلوده مىشود كه توقف در نياوران نيز ديگر باعث تجديد قوا و تفريح خاطر نمىگردد . پس در نتيجه دربار راهى كوههاى دوردست مىشود ، به درهء تنگ لار ، به امامهء پرآب و به شهرستانك در درهء جنوبى البرز ، به حوالى شهر دماوند و غيره مىرود ؛ اما چون در اين مواضع ساختمان نيست ، بناچار خيمه و خرگاه برپا مىكنند و اردو مىزنند . ايرانى هنوز فاصلهء چندانى با زندگانى شبانى نگرفته است و به همين دليل در چادرها احساس راحت و آرامش مىكند و همچنين مىداند چگونه چادر را آماده كند تا بتوان در آن به آسايش زيست . پس بىجهت نيست كه مىگويند خانهء فلانى به چادرش و چادر او به خانه‌اش شباهت دارد . در جائى كه براى اردو مناسب باشد يعنى مكانى در كنار جوى آبى يا چشمهء پرآبى ، « سراپرده » را كه داخل آن انواع نقوش و اشكال ترسيم شده است برپا مىكنند . براى چادرهاى سلطنتى جائى را انتخاب مىكنند كه نگهبانان به سهولت بتوانند راه آن را ببندند و وظيفهء نگهبانى خود را انجام دهند . براى بقيه زمين را تسطيح مىكنند . براى جلوگيرى از تابش آفتاب هر چادرى از دو پوش خارجى و داخلى تشكيل شده است . قسمت خارجى كه به آن « پشت » مىگويند از كتان قرمزرنگ فراهم گرديده - و اين

--> ( 33 ) . بيستم خرداد . - م .